Εγκλήματα μίσους: Οι Εθνικοί Θεσμοί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και ο ρόλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

 

Οι εθνικοί θεσμοί δικαιωμάτων του ανθρώπου διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην παρακολούθηση, πρόληψη και καταπολέμηση της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, λειτουργώντας σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς και διεθνείς οργανισμούς, ενώ συμβάλλουν στην εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και της διοίκησης, συνηγορούν για εγγυήσεις προστασίας προς τα θύματα εγκλημάτων μίσους, προωθούν τον διαθρησκευτικό και διαπολιτιστικό διάλογο, αναδεικνύουν τις επιπτώσεις της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας στο διαδίκτυο, συνεργάζονται με τις κοινότητες και την κοινωνία των πολιτών και προωθούν τη λογοδοσία των αρχών και τη δικαιοσύνη.

Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) αποτελεί τον εθνικό θεσμό για την προώθηση και προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην Ελλάδα, με βάση τις Αρχές των Παρισίων του ΟΗΕ. Είναι ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας στα ζητήματα προστασίας και προώθησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Μέρος των αρμοδιοτήτων της ΕΕΔΑ είναι η παρακολούθηση και η διατύπωση γνώμης προς την Πολιτεία για την τήρηση αξιόπιστου και αποτελεσματικού συστήματος καταγραφής περιστατικών διακρίσεων, ρατσισμού και μισαλλοδοξίας (άρθρο 12 περ. ε του Ν. 4780/2021). Η συμβολή της ΕΕΔΑ στη χάραξη δημόσιας πολιτικής, προτείνοντας κανονιστικές και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, είναι καθοριστική.

Ειδικότερα, το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας δημιουργήθηκε στα μέσα του έτους 2011 από την ΕΕΔΑ και το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή φορέων της κοινωνίας των πολιτών, με στόχο τη συστηματική καταγραφή πράξεων βίας με ρατσιστικό κίνητρο και την τεκμηρίωση των σχετικών ποσοτικών και ποιοτικών τάσεων του φαινομένου. Σήμερα, το Δίκτυο έχει 55 μέλη, τα οποία συνεχίζουν να καταγράφουν περιστατικά ρατσιστικής βίας που συντελούνται σε βάρος προσώπων ή περιουσιών, τα οποία προσέρχονται στις υπηρεσίες τους. Τα μέλη του Δικτύου μοιράζονται κοινή μεθοδολογία καταγραφής και προβαίνουν σε αυτή έχοντας απευθείας επαφή με το θύμα. Στις Ετήσιες Εκθέσεις του Δικτύου έχουν καταγραφεί περιστατικά στη βάση της θρησκείας και περιστατικά στα οποία διαπράχθηκε βανδαλισμός σε μνημείο του Ολοκαυτώματος, ενώ γίνονται εμφανείς η διατομεακή στοχοποίηση και οι πολλαπλές ευαλωτότητες.

Τέλος, συμμετέχει σε εθνικά και ευρωπαϊκά δίκτυα, όπως το Παγκόσμιο Συντονιστικό Όργανο των ΕΘΑΔ (Global Alliance of National Human Rights Institutions, GANHRI) και το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Εθνικών Θεσμών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (European Network of National Human Rights Institutions, ENNHRI) και ευρύτερα στον δημόσιο θεσμικό διάλογο για ζητήματα που αφορούν την αντιμετώπιση της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας και τα εγκλήματα μίσους.

Το πρόγραμμα EXODUS είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την πρόληψη και καταπολέμηση των εγκλημάτων μίσους με αντισημιτικά κίνητρα. Είναι γεγονός ότι όταν ο αντισημιτισμός ανθεί ή γίνεται ανεκτός στην κοινωνία, τότε είναι πολύ πιθανό να ακολουθήσουν και άλλες μορφές ρητορικής μίσους, εγκλημάτων μίσους και διακρίσεων εναντίον και άλλων θρησκευτικών κοινοτήτων και ευάλωτων ομάδων.